Το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα σε κίνδυνο

Παρά τις βαριές κατηγορίες εναντίων της Ελλάδας, από ότι φάνηκε στην πορεία δεν ήταν το πιο χοντρό παιδάκι στην τάξη, αλλά αυτό που είχε πασαλειφθεί με σοκολάτες. Η αλήθεια είναι πως όλες οι αναπτυγμένες χώρες βάσισαν την ανάπτυξη τους με δανεικά χρήματα, φουσκώνοντας το χρέος τους.

Τα νούμερα είναι καταλυτικά και δυστυχώς αμείλικτα. Οι πλούσιες χώρες σε πολύ μεγάλο βαθμό είναι εύπορες χάρις τον τρελό δανεισμό. Μια πρόχειρη ματιά στον χάρτη το αποδεικνύει.
( http://www.economist.com/content/global_debt_clock  )

Περίπου 71 τρισεκατομμύρια δολάρια ήταν το παγκόσμιο ΑΕΠ, ενώ 51 τρισεκατομμύρια δολάρια είναι το κρατικό χρέος των χωρών. Ακόμα υψηλότερο είναι το χρέος ιδιωτών και επιχειρήσεων που υπολογίζεται συνολικά στα 110 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Αν θεωρήσουμε όλο τον πλανήτη σαν ένα κράτος, με χρέος 220% του ΑΕΠ, τι βαθμό αξιολόγησης θα έβαζαν οι διάφοροι οίκοι αξιολόγησης ;  
Αν ήταν επιχείρηση, με 71 τρισεκατομμύρια τζίρο και 161 τρισεκατομμύρια χρέος, πόσοι θα την χαρακτηρίζανε φερέγγυα ;

Από τότε που οι τράπεζες έπαψαν να βγάζουν λεφτά με τον παραδοσιακό τρόπο και κοιτούν να φτιάξουν πολύπλοκους μηχανισμούς και αμφίβολης ποιότητας χρηματοοικονομικά προϊόντα, το καπιταλιστικό σύστημα όπως το γνωρίζαμε άλλαξε. Άλλαξε δραματικά. Η πραγματική οικονομία εξαφανίστηκε δίνοντας την θέση της στις περίπλοκες χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Ο δυτικός κόσμος νόμιζε πως θα μπορεί να μεταφέρει την παραγωγή αλλού κι αυτός να παίζει με πληκτρολόγια.

Μαζί τα φάγαμε ;

Οι απλοϊκές αφηγήσεις για ολιγάρχες, τοκογλύφους, συνδικαλιστές και αργόμισθους, αλλά και τα αριθμητικά μεγέθη της μακροοικονομίας δεν είναι ικανά να δώσουν απαντήσεις σε καίρια ερωτήματα, που μας αφορούν.

Όπως, πώς λειτουργεί η ελληνική οικονομία στην πράξη, σε τι διαφέρει από άλλες δυτικές οικονομίες και με ποιες δυνάμεις ή ποιες πρακτικές μπορούμε να ξεπεράσουμε την κρίση. Για τον Αρίστο Δοξιάδη*, συγγραφέα του βιβλίου «το αόρατο ρήγμα», οι απαντήσεις βρίσκονται στα σχέδια των οικογενειών, στο μέγεθος των επιχειρήσεων, στον τρόπο που παράγουμε, στην οργάνωση του κράτους, στις λεπτομέρειες των νόμων και στα κίνητρα των πολιτικών.

Διαπιστώνει πως οι θεσμοί, είτε επίσημοι, είτε άτυποι, αλλά και οι καθημερινές συμπεριφορές, διαμόρφωσαν την οικονομία που κατέρρευσε το 2009 και αυτά πρόκειται να διαμορφώσουν την οικονομία που αναδύεται.

Το βιβλίο επιχειρεί να ανασυνθέσει την πολιτική οικονομία της Ελλάδας με τα εργαλεία της νεοθεσμικής σχολής, αλλά και να συγκεράσει την καθημερινότητα με τα μακρομεγέθη, τους "ανθρώπους΄" με τους "αριθμούς", το τοπικό με το παγκόσμιο.
Αναφέρεται σε παραδείγματα από τον τουρισμό, τη ναυτιλία, τη γεωργία, τη δημόσια διοίκηση και από άλλες δραστηριότητες, και φθάνει μέχρι τα ελλείμματα, την ανεργία και τη θέση της Ελλάδας στην Ευρώπη.

Με απλά λόγια και ανθρώπινους όρους, περιγράφει τι σημαίνει η μετάβαση από την στρεβλή ευμάρεια της μεταπολίτευσης σε μια παραγωγική και εξωστρεφή ανάπτυξη.

Ακολουθεί απόσπασμα από το βιβλίο.

ΑΦΕΣΗ ΧΡΕΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΝΤ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΥΠΑΡΞΕΙ ΣΤΑ 60 ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΔΑΝΕΙΖΕΙ

Ένα δολάριο δάνεισε, ένα πήρε πίσω, ακόμα και από την Αργεντινή το ΔΝΤ

ΑΙΜΙΛΙΟΣ ΑΥΓΟΥΛΕΑΣ, καθηγητής στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου του Εδιμβούργου

Στον ΧΡΗΣΤΟ ΙΩΑΝΝΟΥ c.ioannou.eleftherotypia.net            

Η τρόικα δεν μπήκε σε ένα παλάτι και το κατέστρεψε. Μπήκε σε ένα χαλασμένο σπίτι και το κατεδάφισε. Χωρίς κανένα σχέδιο για το τι θα κτίσει μετά. Η πιο ρεαλιστική επιλογή είναι η διαπραγμάτευση με στόχο κάθε φορά που πληρώνεις μέρος του χρέους, σου χαρίζω ένα άλλο, κυρίως τόκους 

Οι διαρθρωτικές πολιτικές που επιβάλλει το Μνημόνιο σε κάποιο βαθμό είναι επωφελείς. Οι οικονομικές πολιτικές που επιβάλλει είναι καταστροφικές.
Η ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ του χρέους με την Ευρωπαϊκή Ενωση, η οποία θα αναλάβει και το κομμάτι του χρέους που έχει το ΔΝΤ μετά την αποχώρησή του το 2014, αποτελεί τη μόνη ρεαλιστική επιλογή αυτή τη στιγμή για την Ελλάδα, αλλά με τρόπο που δεν θα σκοτώσει την οικονομία και δεν θα εξουθενώσει περαιτέρω τον ελληνικό λαό. Αυτό υποστηρίζει ο καθηγητής Αιμίλιος Αυγουλέας, ο οποίος εκτιμά ότι οι συνθήκες ωριμάζουν για να αντικατασταθούν οι πολιτικές λιτότητας με
αναπτυξιακές και θέτει ως βασικότερη προϋπόθεση η Ελλάδα να έχει εθνικό σχέδιο ανάπτυξης και θεσμικής μεταρρύθμισης, ενίσχυσης θεσμών, φορολογικής μεταρρύθμισης και φορολόγησης/κατάσχεσης του μεγάλου αδήλωτου πλούτου και εκσυγχρονισμό δικαστικού συστήματος. Για τις τράπεζες υποστηρίζει ότι αργά ή γρήγορα θα χρειαστούν νέα κεφαλαιακή ένεση για να καθαρίσουν περαιτέρω τους ισολογισμούς τους και τάσσεται υπέρ του κουρέματος στεγαστικών δανείων για να ανακουφιστούν οι οικονομικά αδύναμοι και συνολικά η ελληνική οικονομία.

Ρατσισμός και οικονομία, πάνε μαζί

Η έξαρση του ρατσισμού στη χώρα μας είναι ένα επικίνδυνο φαινόμενο που οφείλει να μας απασχολήσει, λαμβάνοντας υπόψη τις προεκτάσεις του σε κοινωνικό και προσωπικό επίπεδο.

Η ξενοφοβία είναι ένα συναίσθημα που τείνει να διογκώνεται στη κοινωνία μας με τους πολίτες να αποδίδουν ευθύνες στους μετανάστες για την έξαρση της εγκληματικότητας και την υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου. Οι εγκλωβισμένοι στα προβλήματά τους πολίτες εξαπολύουν καθημερινά επιθέσεις σε μειονότητες και ταλαιπωρημένους μετανάστες με φράσεις του τύπου "να πας πίσω στη χώρα σου", "δε φτάνει που σε ταΐζουμε μιλάς κιόλας", "είστε επικίνδυνοι", "μας παίρνεται τις δουλειές" κτλ..

Γιατί όμως αυτοί οι άνθρωποι είναι οι κακοί της κοινωνίας μας ; Φταίει το χρώμα ; Φταίει ότι δεν είχαν την τύχη να κουβαλούν αυτό το μικρόβιο της ελληνικής φιλοσοφίας που μας έχει φτάσει σε αυτό το υψηλό επίπεδο πολιτισμού στις μέρες μας ; Για όλα φταίει η οικονομία θεωρώ. Το χρήμα εξαλείφει τον ρατσισμό και το χρήμα σε κάνει να θεωρείσαι κατώτερος. Το χρήμα είναι αυτό που σου δίνει πρόσβαση στη μόρφωση, που σε κάνει να ντύνεσαι ακριβά και που σε διαχωρίζει από τον διπλανό σου. Το χρήμα ο θεός της εποχής που ορίζει το ποιος είσαι. Η κοινωνία σε σέβεται όταν έχεις χρήματα γιατί θεωρείσαι πετυχημένος και καταξιωμένος, ενώ στην αντίθετη περίπτωση η φτώχεια θεωρείται δείγμα οκνηρίας και ο φτωχός, ως άνθρωπος μικρότερης αξίας είναι αυτός που πρέπει να καθαρίζει την τουαλέτα και να υπομένει τις λόξες και την προκατάληψη ενός κοινωνικού συνόλου αποχαυνωμένου που δε μπορεί να διαθέσει πόρους σε δήθεν ανίκανους χαμηλότερης ποιότητας πολίτες.

Πολυεθνικές Οι Κυρίαρχοι του Κόσμου

Η Google, το Facebook, η Nestle, η Coca-Cola, η General Motors κλπ είναι οι κυρίαρχοι των οικονομιών και της ζωής του πλανήτη γη. Με αυτόν τον τίτλο στην πρώτη σελίδα κυκλοφόρησε το Γαλλικό περιοδικό “Le Nouvel Observateur” και για να είμαστε πιο ακριβείς ο τίτλος είναι: “Οι πραγματικοί κυρίαρχοι του κόσμου: πώς οι πολυεθνικές κυβερνούν την ζωή μας”  Η παγκοσμιοποίηση δημιούργησε – όπως ήταν κι ο σκοπός της- νέες υπερδυνάμεις, πολυεθνικές εταιρείες που επιβάλλουν τη νομοθεσία τους κατά αφελών ή συνενόχων κυβερνήσεων.

«Αυτό που είναι καλό για την General Motors είναι καλό και για την Αμερική», δήλωσε το 1953 ο CharlesWilson, διευθύνων σύμβουλος της αυτοκινητοβιομηχανίας. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου και τη δεκαετία του 1970, «οι πολυεθνικές έχουν σχεδιαστεί ως ένα όργανο εξουσίας της χώρας καταγωγής», δήλωσε ο οικονομολόγος Frédérique Sachwald. Κανείς μέχρι σήμερα δεν έχει εφεύρει έναν πιο σύγχρονο όρο για να περιγράψει αυτούς τους γίγαντες της χρηματοδότησης, της βιομηχανίας και των υπηρεσιών που κατά τα έτη 1980 και 1990, έγιναν η αιχμή του δόρατος της παγκόσμιας οικονομίας.

Η επικαιρότητα των απόψεων του Γιόζεφ Σουμπέτερ για την οικονομία

«Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ από την ανάγνωση των βιβλίων του Γιόζεφ Σουμπέτερ  ισοδυναμεί με την ακρόαση μουσικής του Μπετόβεν ή με το ατένισμα ενός πίνακα του Πικάσο. Μπορεί να είναι προκλητική, ενίοτε εκνευριστική, αλλά ποτέ δεν σε κάνει να βαρεθείς.»

Γόνος αυστριακής οικογένειας βιοτεχνών, ο Γιόζεφ Σουμπέτερ γεννήθηκε στην πολίχνη της τότε αυστροουγγρικής αυτοκρατορίας Τριεσχ, η οποία σήμερα ανήκει στη Δημοκρατία της Τσεχίας και ονομάζεται Τρεστ. Το πατρικό του σπίτι σώζεται ακόμη και έχει ανακαινισθεί.

Το 1893, όταν ήταν δέκα ετών, ο πατέρας του σκοτώνεται σε κυνηγετικό ατύχημα και ο Γιόζεφ με τη μητέρα του Ιωάννα έφυγαν από το Τριεσχ, για να εγκατασταθούν στο Γκρατζ. Λίγα χρόνια αργότερα, μετακόμισαν στη Βιέννη, όπου ο νεαρός Γιόζεφ έκανε λαμπρές σπουδές στο φημισμένο «Θηρεσιάνουμ» (1893-1901) και, στη συνέχεια, πήγε στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, από όπου και απεχώρησε με τον τίτλο του διδάκτορος οικονομικών επιστημών.

Από τότε μέχρι και το 1909, ο Αυστριακός οικονομολόγος επισκέφθηκε τα πιο φημισμένα πανεπιστήμια της Ευρώπης (Οξφόρδη, Κέμπριτζ, πανεπιστήμιο του Βερολίνου, Σορβόνη) και γνώρισε διάσημους οικονομολόγους, όπως ο Καρλ Μένγκερ, ο φον Σμόλερ, ο Ευγένιος φον Μπομ-Μπάβερκ και ο Λούντιβιχ φον Μίζες. Επιρρεπής στην πολυτελή ζωή, αλλά και ακαταπόνητος μελετητής, ύστερα από μία σύντομη αλλά αποδοτική καριέρα στην Αίγυπτο, ο Γιόζεφ Σουμπέτερ κατέληξε στο άσημο πανεπιστήμιο Τσέρνοβιτς της Ουκρανίας, όπου, όμως, έγραψε το διάσημο βιβλίο του «Η θεωρία της οικονομικής ανάπτυξης».

 

Ο Φρίντριχ Λιστ και το «Εθνικό Σύστημα της Πολιτικής Οικονομίας»

του Νίκου Δούκα        

Οι οικονομικές συζητήσεις και αναλύσεις στην Ελλάδα κυριαρχούνται εδώ και πολλά έτη από τις διαμάχες μεταξύ των οπαδών του Σοσιαλισμού και του Φιλελευθερισμού. Οι αντίστοιχες σχολές οικονομικής σκέψης έλκουν τις ρίζες τους στον Γερμανο-Εβραίο Καρλ Μαρξ και στον Σκωτσέζο Άνταμ Σμιθ. Κοινό χαρακτηριστικό και των δύο σχολών είναι η σχετική έως πλήρης αδιαφορία για το εθνικό συμφέρον στην Οικονομία. Απέναντι σε αυτές τις δύο κοσμοπολιτικές σχολές σκέψης βρίσκεται το λεγόμενο Εθνικό Σύστημα, του οποίου η ονομασία οφείλεται στον Γερμανό οικονομολόγο Φρίντριχ Λιστ (1789-1846) και στο κύριο έργο του «Το Εθνικό Σύστημα της Πολιτικής Οικονομίας» (πρώτη έκδοση 1841).

Η θεωρία του Λιστ για την «εθνική οικονομία» διαφέρει από τα δόγματα της «προσωπικής οικονομίας» και της «κοσμοπολιτικής οικονομίας». Ο Λιστ αντιπαραθέτει την οικονομική συμπεριφορά του ατόμου με αυτή του έθνους. Ένα άτομο προωθεί μόνο τα προσωπικά του συμφέροντα, αλλά ένα κράτος καλλιεργεί την ευημερία όλων των πολιτών του. Ένα άτομο μπορεί να επιτύχει από δραστηριότητες που βλάπτουν το έθνος. «Η δουλεία είναι μία δημόσια καταστροφή για μία χώρα, ωστόσο μερικοί άνθρωποι μπορεί να πηγαίνουν πολύ καλά ως έμποροι ή ιδιοκτήτες σκλάβων» γράφει χαρακτηριστικά ο Λιστ. Επίσης δραστηριότητες ωφέλιμες για την κοινωνία μπορεί να βλάπτουν τα συμφέροντα συγκεκριμένων ατόμων. «Τα κανάλια και οι σιδηρόδρομοι ωφελούν ένα έθνος, αλλά οι αμαξάδες θα διαμαρτυρηθούν για αυτή την βελτίωση. Κάθε νέα εφεύρεση προκαλεί ενοχλήσεις σε μερικά άτομα και παρ’ όλα αυτά είναι μία δημόσια ευλογία».

 

Έχουμε Plan B ; Όπως λένε Plan Barbara ;

Ναι καλά καταλάβατε. Στην Santa Barbara αναφέρομαι που ανέκαθεν παρέδιδε μαθήματα οικονομίας.

Τι κι αν το ΑΕΠ βασίστηκε πάνω σ’ ένα Datsun. Τι κι αν είχε γιορτή 364 μέρες τον χρόνο, ακόμα κι όταν «δεν περίσσευε». Είχε πάντα Plan B στο παζάρι, είτε για να αγοράσει, είτε για να πουλήσει. «Το χρήμα είναι για να γυρνάει» μου είχε πει κάποια τσιγγάνα, και κάπως έτσι έτρεχε η οικονομία.

Μα θες καρπούζια, μα θες κιλίμια ή πατάτες, σε όλα την ίδια στρατηγική, Plan B : «Αν θες, αν δεν θες, έχει κι αλλού ...».  Στρατηγική απλή αλλά σίγουρη,  παραδομένη από γενιά σε γενιά, μ’ ένα βασικό μυστικό για να πετύχει. Να το εννοείς όταν το λες και να ‘σαι έτοιμος να φύγεις. Κι αν γυρίσεις στον ίδιο έμπορο, να σ' έχει πάρει αυτός τηλέφωνο κι όχι εσύ αυτόν.